İki Kelime

0
62

 

Sürme: Türkçedeki “sürmek” fiili ile kurulabilecek basit bir ilgi dolayısıyla kökeni hakkında herhangi bir şüphe yokmuş gibi görünse de, sözcük dilimize Farsçadan geçmiştir (STEINGASS 1998: 678). Hatta -işin rivayet kısmında- Isfahan’da bu adda bir köy olduğu söylenir ki süs işlevinin yanı sıra sıcak iklimlerde gözü güneşin zararlı ışınlarından korumak, görüşü keskinleştirmek için de kullanılan ve aslında bir maden olan sürme o köyden çıkarılırmış (ONAY 2016: 378). Bu sebeptendir, klasik Türk şiirinde çok yerde Isfahan ile birlikte anılır.

Yârun alınca sürme-i hâk-i rehin sabâ
Ardınca uçdı dîdelerüm Isfahâna dek

(Saba rüzgarı sevgilinin yolunun toprağından (yapılan) sürmeyi alınca gözlerim onun arkasından Isfahan’a dek uçtu.)

 

(H. Gamze Demirel (2005), 18. yüzyıl Şairlerinden Belîğ Mehmed Emîn Dîvânı: İnceleme-Tenkitli Metin-Tahlili, Doktora Tezi, Fırat Üniversitesi, Elazığ, Gazel, 137.)

Kabe: Arapça “aşık kemiği” anlamındadır (STEINGASS 1998: 1036). Aşık kemiği ile arasında bulunan şekil ilgisi dolayısıyla malum yapıya da ad olmuştur (AHTERÎ 2009: 452). Bunun yanında “küp” ve “zar” yerine de kullanılır. Tavladaki iki taşa Arapça “iki küp” anlamında “kabeteyn” denir.

Utdun cemî’ varumı yârâ harîf isen
Bu def’a ka’beteyn-i gamı naḳd-i câna at

(Ey sevgili! Bütün varlığımı (bu oyunda) kazandın. Düşmanımsan bu defa gam zarlarını canım için at.)

(Bayram Ali Kaya (2003), Azmî-zâde Hâletî Dîvânı, Harvard University, Gazel, 61.)

Kaynakça

Ahmet Talat Onay (2016), Açıklamalı Divan Şiiri Sözlüğü, Kurgan Edebiyat Yayınları, Ankara.

Ahterî Mustafa Efendi (2009), Ahterî-i Kebir, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.

Bayram Ali Kaya (2003), Azmî-zâde Hâletî Dîvânı, Harvard University.

  1. STEINGASS (1998), Persian English Dictionary, Londra.

H. Gamze Demirel (2005), 18. yüzyıl Şairlerinden Belîğ Mehmed Emîn Dîvânı: İnceleme- Tenkitli Metin-Tahlili, Doktora Tezi, Fırat Üniversitesi, Elazığ.

 

Zeynep Buçukcu, (1992, İstanbul) Hacettepe Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü mezunu. Yüksek lisansını Anadolu’da Türkçe ile yazılmış ilk matematik risalesini içeren Aceb’ül Üccab üzerine yaptı. Doktorant.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here